16 เมษายน 2015

ปัญหาดินเสื่อมโทรม กับอนาคตโลก

ดินนั้นถือเป็นปัจจัยสำคัญในการผลิตอาหารที่มีคุณภาพเลี้ยงดูประชากรโลกแต่ปัจจุบันปัญหาสิ่งแวดล้อมทำให้ดินมีคุณภาพเสื่อมลงเรื่อย ๆ    บทความนี้จะชี้ให้เห็นถึงเหตุการณ์ต่างๆ ที่อาจจะเกิดขึ้นเมื่อเกิดปัญหาดินเสื่อมโทรม

ดินเสื่อมโทรม  คือ   ดินที่อยู่ในสภาพที่ไม่เอื้อต่อการผลิตทางการเกษตร ทำให้ศักยภาพในการผลิตของดินลดลงหรือไม่อาจใช้ประโยชน์จากดินได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ เนื่องจากคุณสมบัติของดินไม่เหมาะสมต่อการเจริญเติบโตของพืช เช่นคุณสมบัติทางเคมีของดินมีสภาพเป็นกรดจัด เค็มจัด ความอุดมสมบูรณ์ หรือปริมาณธาตุอาหารพืชลดลงและอยู่ในสภาวะไม่สมดุล ส่วนด้านกายภาพ ดินมีการสูญเสียโครงสร้างทำให้เกิดการอัดตัวแน่น  ขาดความโปร่งพรุน

การเสื่อมโทรมของดินเกิดจากหลายสาเหตุ  เช่น สภาวะอากาศเปลี่ยนแปลงอย่างรุนแรง   โดยเฉพาะอย่างยิ่งสภาวะอากาศแล้ง  การชะล้างดินโดยน้ำหรือลม  รวมถึงจากน้ำมือมนุษย์ซึ่งประกอบกิจกรรมต่างๆ  ที่ทำให้ดินเสื่อมคุณภาพลง

เนื่องจากดินมีประโยชน์ต่อการดูดซับคาร์บอน หากคาร์บอนลดน้อยลง โลกจะร้อนและแล้ง การเสื่อมโทรมของดินทำให้สมดุลของน้ำในธรรมชาติและระบบนิเวศโดยรวมถูกทำลาย ส่งผลกระทบต่อการเกษตร การปศุสัตว์ และมีผลต่อเนื่องทำให้เกิดการขาดแคลนอาหารและการใช้ชีวิตของมนุษย์ทั้งในด้านเศรษฐกิจและสังคม

การเสื่อมโทรมของดินเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วตั้งแต่ศตวรรษที่ 20    เนื่องจากประชากรโลกมีจำนวนเพิ่มขึ้นอย่างมากทำให้มีการขยายเขตเมือง   เกิดการบุกรุกทำลายป่า   ทำให้ดินขาดสิ่งปกคลุมและเป็นสาเหตุหลักที่กระตุ้นให้เกิดการชะล้างพังทะลายของดินซึ่งจะส่งผลให้ดินเสื่อมโทรมอย่างเห็นได้ชัด     การใช้สารเคมีทั้งปุ๋ยและยาในการเพาะปลูกและการใช้ดินอย่างไม่ถูกวิธี    เช่น  การปลูกพืชเชิงเดี่ยวซ้ำๆ เป็นเวลานาน   และการใช้ดินเพาะปลูกด้วยความถื่ของระยะเวลาที่มากเกินไปทำให้เกิดการเสื่อมคุณภาพ ส่งผลให้ความสามารถในการผลิตของระบบนิเวศน้อยลงเพราะดินไม่สามารถฟื้นฟูกลับมาอุดมด้วยธาตุอาหารได้ทัน

Maria- Helena Somedo จาก The Food and Agriculture Organization (FAO) ให้ข้อมูลในวันดินโลก (World Soil Day) ว่า การเกิดของหน้าดินความหนา 3 เซ็นติเมตรต้องใช้เวลาสะสมนานนับพันปี    ปัจจุบันหนึ่งในสามของหน้าดินในโลกอยู่ในภาวะเสื่อมโทรมและผู้เชี่ยวชาญจาก UN  ระบุเพิ่มเติมว่าหากไม่มีการดำเนินการใดเพื่อลดระดับการเสื่อมคุณภาพของดิน หน้าดินจะหมดไปในระยะเวลา 60ปี  และในปี ค.ศ. 2050   ดินที่ใช้ประโยชน์ได้จะลดเหลือเพียงจำนวน1 ใน 4 ของดินที่มีในปี ค.ศ.1960

อย่างไรก็ตาม การปรับปรุงคุณภาพของดินโดยการบำรุงและรักษาดินให้มีความอุดมสมบูรณ์ สามารถทำได้ทั้งในระดับบุคคลและภาพรวม สำหรับเกษตรกร การปลูกพืชคลุมดิน เพื่อรักษาหน้าดินไม่ให้เกิดการพังทลายและช่วยกักเก็บน้ำทำให้ดินมีความชุ่มชื้น   การทำเกษตรผสมผสาน      ปลูกพืชหมุนเวียน   ลดการใช้สารเคมี  เน้นการเพาะปลูกแบบเกษตรอินทรีย์เป็นวิธีการที่ควรนำมาปรับใช้ ในขณะเดียวกันในภาพรวมควรมีการรณรงค์สร้างจิตสำนึกในการลดการตัดไม้ทำลายป่า และสงวนรักษาที่ดินที่มีความอุดมสมบูรณ์ไว้เพื่อการเพาะปลูก ไม่นำมาใช้เพื่อกิจการอื่น เช่น  สร้างโรงงาน  เนื่องจากดินที่มีความสมบูรณ์เพาะปลูกได้มีน้อยจึงควรนำมาใช้ประโยชน์อย่างเต็มที่

 

อ้างอิง    Top Soil Could Be Gone In 60 Years If Degradation Continues, UN Official Warns/ Reuters
อ้างอิงภาพ   http://poeticplantings.com/blog/wp-content/uploads/2015/01/Hands-carrying-Soil.jpg



Writer

พาลินทุ์ วุฒิชาติวานิช

วิทยากรที่ปรึกษาอาวุโส
ผู้เชี่ยวชาญด้านการจัดการองค์กร และบริหารทรัพยากรมนุษย์
ประสบการณ์ ที่ปรึกษาให้กับองค์กรต่างๆ ทั้งภาครัฐ รัฐวิสาหกิจ และเอกชน